Keuzestress

Ik kan niet kiezen. 

Als tiener had ik er al moeite mee. Tot frustratie van mijn moeder. In de eerste winkel paste ik een broek. Leuk! En hij zit goed! Maar… laten we nog verder kijken. Aan het einde van de dag wilde ik toch die eerste broek, die dan natuurlijk uitverkocht was…

Ik heb daarvan geleerd. Wanneer iets goed is, niet langer twijfelen. 

Maarja soms overvalt het me weer; de besluiteloosheid. Starend naar de opties op een menukaart of voor het chocoladeschap in de supermarkt. En dan doemt dat beeld van mezelf weer op: ik ben gewoon niet goed in kiezen. 

Nienke Wijnants schrijft in haar boek “twintigers twijfels en dertigers dilemma’s” dat kiezen uit veel opties juist voor problemen zorgt. De keuzemogelijkheden zijn van een overweldigende hoeveelheid. Iets waar de huidige twintigers en dertigers mee te kampen hebben. 

Ikzelf ben opgegroeid in een tijd dat je paprikachips had of “gewoon”; macaroni of spaghetti; cola of sinas. Langzaamaan is het assortiment in de supermarkt enorm toegenomen. Om maar niet te spreken van je mogelijkheden op het gebied van studies, banen, vrijetijdsbestedingen en levensstijlen. En hoewel een schat aan opties heel aantrekkelijk lijkt, kan het ook verlammend werken. Je ziet door de bomen het bos niet meer. Wat houden al die keuzes nu eigenlijk in? 

Dit is wat er met mij gebeurt, staande voor het chocoladeschap. Alleen het eigen merk chocola van de AH is er al in 30 smaken! Wit pompoen bloedsinaasappel, melk yuzu zeewier, pure chocolade Uganda 80% of Tanzania 73% of ouderwets melk met hazelnoten?

En dan ontstaat het volgende dilemma. Als ik kies voor een hippe nieuwe smaak, dan zeg ik ook nee tegen die oude vertrouwde bonbonbloc. Wijnants schrijft: “hoe meer aanlokkelijke alternatieven er zijn, hoe groter de kans dat daaraan gaat zitten deken wanneer je je keuze maakt” Kiezen wordt dan negatief. Je zegt nee tegen al die andere opties.Hetzelfde geldt voor keuzes op het gebied van studie en werk. Je blijft denken aan alle kansen die je laat liggen als je die ene keuze maakt.

Maar wat als…. Je alles tegelijk kunt? Dan hoef je toch zeker niet te kiezen? Ik coachte eens een meisje in 3 VWO dat voor de keuze van haar profiel stond. Zij “koos” voor natuur en techniek en gezondheid met als keuzevak economie en stapelde daarop extra vakken zoals filosofie en geschiedenis. Ze was daar behoorlijk content mee, want ze hield zo toch al haar opties open? Kortom álles willen. Interessant en uitdagend werk, een leuke relatie, sporten, een druk sociaal leven, rust en tijd voor jezelf en bovendien ook nog opleidingen volgen om je verder te ontwikkelen… 

Photo by Makhmutova Dina on Unsplash

Onderzoek wijst uit dat mensen die geconfronteerd worden met een te veel aan aantrekkelijke keuzes, achteraf minder tevreden zijn met de gemaakte keuze dan mensen, die een beperkte hebben. Hoe meer keuzes je hebt, des te verantwoordelijker je jezelf gaat voelen voor de gemaakte keuze. 

Laatst had ik zelf weer zo’n moment dat ik echt niet wist wat te kiezen. Ik maakte een strandwandeling met mijn lief op een mooie zomerse avond. Terug wandelend naar de auto, liepen we langs een rij strandtenten. Mijn lief gaf aan dat hij wel zin had in een kop thee. Waarop ik in moment van lichte paniek ervoer. Want bij welke strandtent moesten we dan in hemelsnaam gaan zitten?!

Even voor de duidelijkheid al die strandtenten waren inwisselbaar en overal was ruimschoots plek. Wat  maakte dan dat ik in deze paniekerige freeze terechtkwam? Ik voelde angst om de verkeerde keuze te maken, vooral angst, dat wanneer ik zou kiezen, ik een veel leukere plek zou mislopen. De druk dat deze fijne avondwandeling wel perfect afgesloten moest worden. 

Gelukkig wist mijn vriend wel raad. Hij wilde gewoon naar dezelfde tent, waar hij altijd even gaat zitten als hij een fietstocht maakt. Opgelucht dat hij de knoop doorhakte dronk ik mijn kopje thee. Maar even zag ik nog in een flits alle sfeervolle instagram plaatsjes voorbij schieten, van vrienden die drankjes doen bij hippe strandtenten in het geel oranje licht van de ondergaande zon. Hadden we niet toch beter even kunnen doorlopen om te kijken of er een nog betere plek was om onze avond te besluiten?

Wijnants legt in haar boek uit dat er een onderscheid te maken valt tussen maximizers en satisficers. De maximizer streeft naar het allerbeste en heeft als angst dat er een geweldige optie blijkt te zijn waarvan hij het bestaan niet wist. Hij zal dus lang zijn mogelijkheden blijven onderzoeken. De satisficer hanteert een aantal criteria en wanneer hij een optie tegenkomt die aan die criteria voldoet, stopt hij met zoeken. Hoewel maximizers objectief gezien de beste keuzes maken (na veel wikken en wegen), zijn ze uiteindelijk minder tevreden met die keuze dan de satisficers. 

De crux zit hem in het weten wie je bent en wat je wilt. Mijn vriend weet altijd precies wat hij wil en gaat daar dan ook voor. Ik heb meer de neiging om anderen tevreden te stellen. Nog zo’n overweging bij het maken van een keuze voor een strandtent: “vindt hij mijn keuze wel goed genoeg?” Daarmee ga ik vaak juist voorbij aan wat ik wil. Op die momenten is kiezen voor mij extra lastig.

En jij? Heb jij moeite met kiezen? Voel je ook regelmatig de verlammende werking van een overvloed aan keuzes? Of heb je eerder last van Fear Of Missing Out en wil je helemaal niet kiezen, maar juist alles tegelijk? Ben je een maximizer of een optimizer?

Het is goed om te onderzoeken wat maakt dat je niet goed kunt kiezen. Waar zit de weerstand? Een aantal gesprekken met een coach helpen je om daar inzicht in te krijgen en meer regie te gaan ervaren over je leven.

Boek nu een gratis kennismaking.

De verlammende werking van verwachtingen.

“Mwah” zei ze, toen ik haar vroeg hoe het ging.

Een maand of twee ervoor stonden we beiden met onze fietsen voor een open brug. Herkenning. Ze was een oud-leerling. Haar vervolgopleiding inmiddels afgerond en nu werkzaam als theater docent. We hadden een leuk gesprek. Ik vertelde haar dat ik niet meer lesgaf en mij aan het oriënteren was op de weg die ik nu wil inslaan. De brug was inmiddels neergedaald. Ze wenste mij succes en we vervolgden beide onze wegen.

Nu vertelde ze mij dat ze was vastgelopen; 26 jaar en overspannen. Ze stond op een wachtlijst voor therapie. “Ik zie het heel veel onder mijn leeftijdsgenoten” zei ze. Alsof dat het leed verlichtte.

Photo by Hernan Sanchez on Unsplash

Deze oud-leerling van mij behoort tot een generatie, die is opgegroeid met het idee van maakbaarheid. Je bent zelf verantwoordelijk voor je eigen succes. In ons tweede gesprek benadrukte ze dat herhaaldelijk. Dat besef werkt verlammend op haar. Een gevoel dat haar leven en succes afhangt van elke beslissing die ze maakt. Bij elke afslag maalt ze over de mogelijke consequenties.

Alsof haar eigen invloed alles bepalend; een drukkend verantwoordelijkheid besef. De impliciete boodschap is dat je ook verantwoordelijk bent voor je eigen falen.

Zo’n tien jaar geleden zag ik iets dergelijks gebeuren in mijn eigen vriendenkring. Bij bosjes vielen we neer. Ja ik ook. We waren begin 30, veelal jonge ouders. We probeerden carrière, gezin, sport, vrienden en vrije tijd met elkaar tot in het ultieme te combineren. Alle ballen hooghouden. Terugkerend thema was “gelukkig zijn”. Van onze ouders hadden we meegekregen: “het maakt niet uit wat je doet, als je maar gelukkig bent”.

Eh ja… Maar wanneer ben je dat dan? Gelukkig? Wat maakt dat je gelukkig bent? En is geluk meetbaar? Naarstig waren we op zoek naar uitdaging in het werk, de perfecte vakantie, facebookwaardige familie-uitjes; bewijsstukken naar onszelf en onze omgeving. Het leek wel of je alleen goed bezig was als je het “druk” had. En plotseling was de balans zoek.

Photo by Jon Tyson on Unsplash

Het dilemma van de twintigers van nu herken ik ook. Ook ik heb in het begin van mijn loopbaan op kruispunten gestaan. Ook ik heb kansen laten liggen door voor iets anders te kiezen. En ja, ik heb ook gedacht: “Wat als ik die andere keuze had gemaakt? Was dan nu wel op die plek waar ik zou willen zijn?”

“Hoe ga je daar dan mee om?” vroeg mijn oud-leerling. Dapper vertelde ik haar dat de keuzes die ik had gemaakt mij ook veel hebben gebracht. Dat keuzes niet alles bepalend zijn. Dat het nooit te laat is om jezelf opnieuw uit te vinden. De waarheid is echter dat ik wèl spijt heb van bepaalde keuzes die ik heb gemaakt. De keuzes, waarbij ik een door mezelf opgelegd stramien volgde. “Die baan kan ik niet aannemen want ik volg nu een lerarenopleiding en dat gaat niet samen.” Dit was zo’n gedachte, die mij weerhield om te kijken naar wat ik werkelijk wilde. Ik heb spijt van de keuzes, waarbij ik niet mijn gevoel maar bepaalde verwachtingen heb gevolgd.

Hoe maak je dan wel de juiste keuzes? Uiteindelijk draait het om de volgende vragen:

  • In hoeverre laat ik me leiden door verwachtingen of door mijn gevoel?
  • Vaar ik op de verwachtingen uit mijn omgeving, wat ik denk dat ze van me verwachten en/of de verwachtingen die ik mezelf opleg?
  • Leef ik wel hoe ik wil leven; vanuit mijn gevoel van wat goed voor mij is?

Niet makkelijk. Maar een aantal goede gesprekken met een coach kunnen je bewustzijn verhogen en een goede stap zijn in de richting van je gevoel. En daar kan je niet vroeg genoeg mee beginnen.

Boek nu een gratis kennismaking.